A A A

Rodzaje przedsiębiorstw

Rozmiary przedsiębiorstw i konkretne formy ich organizacji mogą być różne. W Polsce przeważającą formą przedsiębiorstw są przedsiębiorstwa jednozakładowe, ale występują również przedsiębiorstwa wielozakładowe, obejmujące swoją działalnością np. województwo czy cały kraj. Do tego typu przedsiębiorstw wielozakładowych będą należały np. okręgowe przedsiębiorstwa energetyczne, miejskie przedsiębiorstwa komunikacyjne, Polskie Koleje Państwowe itp. Rozmiary przedsiębiorstw i formy organizacyjne zależą od typu działalności przedsiębiorstw oraz od rodzaju techniki i technologii stosowanej w danej dziedzinie. Po-winny one jednak być takie, aby zapewnić jak najlepszą efektywność ekonomiczną danego rodzaju działalności.

Nowy, stopniowo wprowadzany od 1972 r. system organizacji gospodarki przewiduje oparcie gospodarki na wielkich organizacjach gospodarczych (WOG). W gospodarce polskiej występują obecnie cztery typy wielkich organizacji gospodarczych (WOG), różniące się stopniem centralizacji kierownictwa, a więc tym samym również stopniem samodzielności przedsiębiorstw wchodzących w skład wielkiej organizacji gospodarczej.

Pierwszym typem WOG-u jest zjednoczenie przemysłu obejmujące przedsiębiorstwa tej samej branży. Charakteryzuje się ono silnym stopniem centralizacji w zakresie zarządzania i dysponowania środkami. Przedsiębiorstwa wewnętrzne, wchodzące w skład zjednoczenia, działają na zasadzie pełnego rozrachunku gospodarczego i posiadają status przedsiębiorstw, ich samodzielność ekonomiczna jest jednak silnie ograniczona na rzecz zarządu zjednoczenia. Ten typ zjednoczeń występuje przeważnie w gałęziach wytwarzających środki produkcji.

Drugim typem jest zjednoczenie przedsiębiorstw charakteryzujące się mniejszym stopniem centralizacji niż zjednoczenie przemysłu. Przedsiębiorstwa wewnętrzne pracują na rozrachunku gospodarczym, posiadają szeroki zakres samodzielności ekonomicznej i uprawnień.

Innym typem jest kombinat obejmujący zakłady produkcyjne powiązane ze sobą więziami technologiczno-produkcyjnymi pionowymi i poziomymi. Zakłady wchodzące w skład kombinatu działają na wewnętrznym rozrachunku gospodarczym, nie posiadają statusu przedsiębiorstw i osobowości prawnej.

Dalszym typem jest przedsiębiorstwo wielozakładowe, posiadające wyodrębniony zarząd. Podobnie jak w kombinacie zakłady wchodzące w 'skład przedsiębiorstwa działają na podstawie wewnętrznego rozrachunku i same nie są przedsiębiorstwami.